فرهنگ و هنر

مردی که کیمیاگری می‌کرد – گیلونا

«نجف دریابندری» را به‌خاطر ترجمه بی‌نظیر کیمیا می‌شناسند و دریای ادبیات او را دریایی با زبانی گرم، پذیرا و صمیمی توصیف می‌کنند.

به گزارش گیلونا، نجف دریابندری متولد 1309 بود و پس از سال ها تحمل بیماری در 25 اردیبهشت 1399 درگذشت. امروز دومین سالی است که این مترجم، نویسنده و منتقد مخاطب خود را با کتاب هایش تنها گذاشته است.

به گفته محمد دهقانی، مترجم، نویسنده و استاد سابق دانشگاه تهران، دریابندری پیش از مترجم شدن، نویسنده ای پرکار بود و در ترجمه های خود بیش از یک مترجم بود و در عین حال به اصل متن و متن وفادار بود. سبک و سیاق کلی، در واقع متن را ترجمه نکرده، بلکه به فارسی بازنویسی کرده است. وی در «نجف دریابندری از دیدگاه مینوی»، «نجف» را مترجمی توانا و واقعی توصیف کرد و نوشت: “

به گفته دهقانی، ترجمه های دریابندری اغلب به گونه ای است که گویی نویسنده به یکباره ایرانی شده و کتاب خود را به زیباترین شکل به فارسی بازنویسی کرده است.

وی در این مقاله با اشاره به اینکه «اگر همینگوی ایرانی بود و می خواست «پیرمرد و دریا» را به فارسی بنویسد، شک دارم آنچه از قلم او برآمد بهتر از ترجمه دریابندری بود. پیرمرد و دریا همین اثر به دست آمد. ترجمه وی از کتاب طنزپرداز آمریکایی ویل کپی یکی از شاهکارهای طنز معاصر فارسی است. این ترجمه آنقدر قوی است که خیلی ها فکر می کردند چنین نویسنده و کتابی وجود ندارد و به اصطلاح دریابندری همه را بیرون کشید تا بتواند کتابش را با خیال راحت زیر سانسور ساواک بگذارد. امروز می دانیم که کتاب در واقع توسط نویسنده ای به نام ویلیام کپی نوشته شده است و عنوان اصلی انگلیسی آن این است: The Decline and Fall of Practically Everybody: Great Figures of History Humbedly Funny. که به چیزی شبیه به این ترجمه می شود: زوال و سقوط. در واقع همه: شخصیت های بزرگ تاریخ که به شکلی مضحک مورد تمسخر قرار گرفته اند. دریابندری با خوشحالی تمام ترجمه های فارسی خود را «بزرگترها هم همینطور». این کتاب ظاهراً ترجمه است; اما در واقع بازتولید متن انگلیسی در زبان و فرهنگ فارسی است. در عین حال، لحن نویسنده کاملاً مورد احترام است و در بسیاری از جاهای کتاب حتی با ترفندهای جذاب نیروی دریایی تقویت شده است. می خواستم فرصتی داشته باشم و بتوانم قسمت هایی از ترجمه دریابندری را با انگلیسی اصلی کتاب مقایسه کنم و نشان دهم که چرا او را کیمیاگری بی بدیل در عرصه ترجمه می دانم.

مردی که کیمیا می کرد

نسف فکوهی، مردم‌شناس، نویسنده و مترجم، در کتاب «پنجاه و پنج (عکس‌های مهرداد اسکویی – یادداشت‌های ناصر فکوهی» در روایتی، نجف دریابندری و ترجمه‌هایش را این‌گونه توصیف کرده است: «جنوبی‌ها مردمانی گرم هستند؛ آبادانی‌ها از این هم بیشتر. زبان و خاطره و زندگی و داستان و نوشته هایش جنوب است. آبادان پر از انگلیسی است و از مدرسه متنفر است. او همیشه آنجاست، از «وداع با اسلحه» تا «پیرمرد و دریا» و “برف های کلیمانجارو”. نجف در زبان غوطه ور است؛ زبان می آفریند. و راسل، فاکنر و تواین حتی جایی برای سوفوکل باز کرده اند، اما کتاب “سبیل آشپزی” حال و هوای دیگری دارد: باید به میان مردم رفت. سر سفره‌شان بنشیند و غذای مردم را بپزد و ماجرای این سفر را تعریف کند، متن و تصویری از تاریخ زبان فارسی روایت کرد، در بیمارستان و در رختخواب است و خاطراتش محو شد. میراث بزرگ برای زبان فارسی پیرمرد h نیست ترس از دریا؛ دریا خانه اوست. زندگی او، لذت ها و دردهای او. مردم همیشه در ساحل منتظر او هستند. جنگ با ماهی جنگ با دوستانی است که هرگز فراموش نمی کنند. فردا می توانید با آرامش در ساحل بخوابید. دریای نجف دریای ادبیات با زبانی گرم و صمیمی و دوست داشتنی است. آبهای آبادان گرم است. و جنوبی ها مهربانند. شما همیشه می توانید بروید ماهی دیگری صید کنید. ماهی بزرگتر؛ و نجف می خوابد. برگشت از دریا رویای دریاهای آرام، سبز و گرم را در زیر آسمان آبی بی ابر ببینید.

مردی که کیمیا می کرد

عکس مهرداد اسکویی – ۱۳۹۷

انتهای پیام/