فرهنگ و هنر

مظفر النواب کیست؟ – گیلونا

مظفر النواب که در 88 سالگی درگذشت کیست و در جهان عرب چه جایگاهی داشت؟

به گزارش گیلونا، عباس خامه یار، رایزن فرهنگی ایران در لبنان در یادداشتی نوشت:

«به مناسبت درگذشت شاعر معروف عرب

«مظفر النواب، قدس سران عرب و نخل های اهواز…!»

شاعر بزرگ و نامدار عرب ظهر روز جمعه (14 اردیبهشت) در سن شش سالگی در بیمارستانی در شارجه امارات متحده عربی درگذشت.
مظفر نواب کیست و چه جایگاهی در جهان عرب داشت؟ سعی کردم در یک یادداشت کوتاه به این موضوع بپردازم:

1) مظفر النواب، شاعر معاصر عراقی، از شاعران عرصه طنز و طنز و همچنین اسطوره ای شناخته شده برای انقلابیون و آزادی خواهان جهان عرب در نیم قرن اخیر است. مظفر در سال 1934 در کاظمین متولد شد و در زمان عبدالکریم قاسم با فروپاشی پادشاهی عراق در سال 1958 به معلمی پرداخت.
در اوج درگیری بین حزب بعث عراق و سایر احزاب کمونیست و ناسیونالیست عراق در سال 1963، وی از طریق بصره به اهواز گریخت و به شوروی سابق رفت و در آنجا توسط ساواک دستگیر و به عراقی ها تحویل داده شد. هوش پس از یک دوره طولانی زندان و شکنجه.
دادگاه نظامی او را به اعدام محکوم کرد که با دخالت خانواده متنفذش به حبس ابد تبدیل شد.
او بعداً از زندانی در شهر حله فرار کرد و با گروهی از همرزمانش در حال حفر تونل عراق را ترک کرد. رژیم صدام (مانند محمدمهدی جواهری، یکی دیگر از شاعران برجسته عراقی به شیوه معمول رژیم های مستبد عرب) تابعیت عراقی را از مظفر که از آن زمان از پایتخت و جهان اخراج شده است، سلب کرد. او دمشق، بیروت، قاهره، طرابلس، الجزایر، خارطوم، ظفار، اریتره، ویتنام، بانکوک، آتن، پاریس، لندن، برزیل و شیلی را ترک کرد تا دمشق را ترک کند، آخرین توقف او پس از چهار دهه آوارگی. در سال 2011 به استقبال مرحوم جلال طالبانی، رئیس جمهور سابق عراق، و از آن زمان تاکنون با مرگ مبارزه کرده است.

2) شهرت و آوازه این شاعر افراطی چپ به شخصیت شاعرانه او برمی گردد. اشعار حماسی درباره فلسطین اشغالی، قدس شریف و اشعار و نقدهای سیاسی زهرآلود به همراه استفاده گسترده از نمادهای مذهبی شیعه، گاه خشمگین و گاه توهین آمیز نسبت به حاکمان عرب، همه از ویژگی های شعر اوست. لقب «خطرناک ترین شاعر ادبیات عرب».
اوج فریادها و توهین های سرکش و خشم آلود او به سران عرب که در حل مشکلات سیاسی و اجتماعی به ویژه مسئله فلسطین ناکام ماندند و به گرایش های سازشکارانه متوسل شدند، در شعری بلند با عنوان: «حضرت عروس دخترم؟!» “او عروس عرب شماست؟!” دروغ.
اجرای تکان دهنده و حماسی این اشعار در جشنواره های بزرگ جنوب لبنان و افزایش بازیگران آن در چند سال آخر قرن گذشته افکار عمومی جهان عرب را شوکه کرد و جوانان این کشورهای ناباور را به وجد آورد. چنان که اکثر دولت های عربی از ورود این شاعر به کشورشان جلوگیری می کردند.

3) تصمیم ترامپ مبنی بر انتقال سفارت آمریکا به قدس شریف با توطئه موذیانه سران عرب در آخرین اجلاس ریاض، فرصتی را برای انتشار مجدد آهنگ به جای نوار با استفاده از فضای مجازی و در بین میلیون ها کاربر در سراسر جهان فراهم کرد. واکنش اعراب و افشای بیشتر آنها.

4) با توجه به دوران مبارزه و جوانی به شدت مجذوب اشعار این شاعر شدم و هنوز کاست های آن دوران را در آرشیو دارم. اما در عین حال همیشه در حمله شاعر به «نخل اهواز»! از این آهنگ خیلی شوکه شدم تا اینکه در سال 1319 مظفرالنواب را در هتل استقلال گرفتم! مهمان دهه اول دهه فجر سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بود که برای برپایی و احیای یک شب شعر با چند شاعر عرب و ایتالیایی وارد لابی هتل شد. با احترام ضمن احترام به میزبان و لطف میزبان سوال اعتراض خود را نسبت به اشاره شاعر به «نخل اهواز» مطرح کردم. و متواضعانه اعلام کرد:
“عزیزم! این شعر گذشته من است، این نخل ها دیگر متعلق به جمهوری اسلامی ایران نیستند. رژیم ظالم شاه سرنگون شده است! فراموشش کن…!”.
البته مظفرالنواب در سال 1380 مجدداً از طرف حوزه هنری به تهران دعوت شد و جایزه گرفت.

5) ضمن گرامیداشت یاد و خاطره این بزرگ مرد شعر و ادب، به همین مناسبت بخشی از شعر قدس ایشان سروده شد (البته با ترجمه ای مودبانه!) این مطلب را بازنشر و گزارش می کنم:

خداوند
عروس عرب شما؟
پس چرا
زیرا همه زناکاران شب
فرستادی تو اتاقش؟
و تو پشت در ماندی
فریاد باکرگی او را بشنو!
بعد خنجر را بیرون کشیدی
تو باد زدی
و گریه کرد
برای حفظ آبرو سکوت کن!
مادر به اشتباهات!
چقدر مایه تاسف است؟
مادر به اشتباهات!
من پول ندارم
برای آشکار شدن چهره شما
چرا
خوک ها از شما پاک ترند!
و سکوی لباسشویی می لرزد
اما شما
آب از آب شما تکان نمی خورد
من قصد دارم شما را رسوا کنم
یا تمام پایتخت های عربی
من به شما مراجعه می کنم
تو شادی را در دلم کشت!
کوچه و بازار شما پر از مامور است
رفتار شما پر از ریا است
در کشور عربی
نامه مادرم
دو ماه قمری
او در حلقه اداری است
بنشینیم و قضاوت کنیم
و صحرای عرب قضاوت ما باشد
من با این کویر روبرو هستم
من اعتراف می کنم
که من هم تحقیر و تحقیر شدم
درست مثل اینکه شکست خوردم
شکست شما
ای بزرگواران نابود شده
ای حاکمان شکسته
یا ملت هایی را نابود کرد
چقدر ما احمقیم
کثیف
کثیف
شخم زد
اما ما همچنان سرسخت و یکنواخت هستیم
همه ما متملقیم
و دلم برای کسی تنگ نخواهد شد…”

مظفر نواب کیست؟

عباس خامه‌یار، رایزن فرهنگی ایران در لبنان

انتهای پیام/