فرهنگ و هنر

چرا موسیقی‌ که حتی زبانش را نمی‌دانیم، دوست داریم؟

یک آهنگساز می پرسد: “آیا تا به حال فکر کرده اید که چرا هزاران آهنگ غربی به زبان های انگلیسی، فرانسوی یا ایتالیایی که مخاطبان حتی زبان آن را نمی فهمند، به قلب مردم راه می یابند؟” او پاسخ می دهد: «دلیل این امر تنها به درک آهنگساز از موسیقی و تلفیق شعر و موسیقی بستگی دارد.

ترکیب ژانرهای مختلف موسیقایی و ابداع ژانری جدید از دل این ترکیب ها در موسیقی سراسر دنیا رایج بوده و در موسیقی ایرانی نیز شاهد این ترکیب ها بوده ایم. اما ایجاد موسیقی کامپوزیت دو زبانه نیازمند رویکردی تا حدودی متفاوت است. چون بحث ترکیب موسیقی از دو ملیت و فرهنگ متفاوت است.

مدتی است که بیشتر از قبل شاهد تولید موسیقی دو زبانه در ایران هستیم. آثاری که لزوم توجه به مسائل مختلف را برای خلق آثاری شایسته و امکان مشارکت دادن عموم را ضروری می سازد.

در همین راستا تصمیم گرفتیم با امیر اسلامی – آهنگساز – در این زمینه گفت وگویی داشته باشیم.

او به گیلونا گفت: آهنگ‌هایی که بر اساس دو یا چند زبان ساخته شده‌اند، پیچیدگی بیشتری دارند، اما مهم‌ترین چیز ترکیب شعر و موسیقی است. بنابراین، فردی که قصد دارد روی یک قطعه به دو یا چند زبان کار کند، باید اطلاعات لازم برای ترکیب شعر و موسیقی از زبان‌های مرتبط را نیز بداند و به جزئیات زبان‌های دیگر نیز مسلط باشد.

اسلامی ادامه می دهد: آهنگساز باید از عناصر موسیقایی فرهنگ های دیگر نیز آگاه باشد که قصد استفاده از آنها را دارد. البته بیشتر موسیقی هایی که این روزها به دو یا چند زبان منتشر می شود، بیشتر مبتنی بر آزادی عمل خواننده است. به این معنا که مثلا یک آهنگساز ایرانی برای یک خواننده ایرانی آهنگی به فارسی ساخت و از یک خواننده عرب، ترک، آذربایجانی و… پرسید. برای همکاری در قسمتی از آهنگ و با توجه به معنای شعر فارسی، ریتم، ملودی و فضای هارمونیک موسیقی ساخته شده، بگذار آن خواننده هم چیزی بخواند.

این آهنگساز بیان می کند که «در واقع کمتر پیش می آید که آهنگساز ایرانی بسازد، نت بنویسد، شعرهای غیرفارسی زیر نت بنویسد و برای بخش های غیر ایرانی جزئیات مشخص کند!» بنابراین این نوع همکاری بیشتر شبیه مشارکت و بداهه خوانی یک خواننده غیرفارسی زبان است».

وی با اشاره به جملات فوق و در عین حال با اشاره به اینکه این نکته منفی نیست و نقطه ضعفی محسوب نمی شود، ادامه داد: اما این بدان معناست که آهنگساز ایرانی زبان قطعه را با اطلاعاتی از جزئیات غیر ارائه نکرده است. -فرهنگ ایرانی و غیرفارسی، اما فضایی را فراهم کرد تا خواننده غیرفارسی زبان خود را در آن فضای موسیقایی بیابد.

تعداد کمی از آهنگسازان در دو طرف آثار دو زبانه می نویسند

او می‌گوید: «به ندرت پیش می‌آید که آهنگسازان با جزئیات برای دو یا چند خواننده و به زبان‌های مختلف موسیقی متن بنویسند. علاوه بر دانش کلی خود از موسیقی، باید با «علوم رایج آهنگسازی کلاسیک غربی» نیز به خوبی آشنا باشند.

اسلامی همچنین خاطرنشان می کند که یک قطعه موسیقی دو زبانه یا چند زبانه نباید مانند یک کلاژ باشد. کلاژ نیز در نقاشی و گرافیک است. این دو یا چند فضای موسیقایی باید در هم آمیخته شوند و در یکدیگر قرار گیرند، ویژگی های موسیقایی مشترک همه فرهنگ های مورد نظر در نظر گرفته شود، اشتراکات و تفاوت های این فرهنگ ها دیده شود و البته شکل ایده آل آن به طور کلی دیده شود. کار زیاد سخت است

چرا موسیقی هایی را دوست داریم که حتی زبان آن را هم نمی دانیم؟

امیر اسلامی

از بحث تلفیق آثار دو زبانه که بگذریم، در گزارشی که اخیرا در گفت و گو با چند تن از نوازندگان راک در ایران تهیه کردیم، گفته شد که با توجه به گرایش هنرمندان این رشته به ساخت موسیقی به زبان انگلیسی، برخی از آنها با این موضوع موافق هستند. برخی دیگر مخالفت کردند و خاطرنشان کردند که تولید موسیقی راک انگلیسی تعداد انگشت شماری از آثار خارجی است.

بنابراین تصمیم گرفتیم در بخشی دیگر از مصاحبه در مورد بومی سازی جنسیت اسلام را زیر سوال ببریم.

وی در پاسخ به اینکه چقدر با بومی سازی ژانرها موافقید و اینکه آیا این رویکرد درست است یا خیر؟ وی به گیلونا می گوید: همچنین در این بحث تلفیق شعر و موسیقی مهم ترین نکته است. فرقی نمی کند شعر فارسی مبتنی بر موسیقی راک باشد یا شعر انگلیسی یا کردی، مهم ترین مقوله ای که بسیاری از آهنگسازان از آن غافل هستند، موضوع تلفیق شعر و موسیقی است.

اسلامی ادامه می دهد: اگر جزئیات این مقوله به درستی و حساب شده رعایت شود، موسیقی قابل درک، ملموس و لذت بخش خواهد بود. اما اگر فقط بخواهیم کلمه بومی سازی را به شعر فارسی سنجاق کنیم، کاملا در اشتباهیم! اگر یک قطعه موسیقی راک را با شعر فارسی ارائه کنیم، به آن بومی سازی نمی گویند، بلکه اقتباس نامیده می شود.

او همچنین با اشاره به اینکه «اصلاً به واژه بومی سازی و این بینش اعتقادی ندارد»، می گوید: موسیقی خوب با هر سبکی و با هر زبانی به دل مردم راه پیدا می کند. آیا تا به حال فکر کرده اید که چرا هزاران آهنگ غربی به زبان های انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی و غیره وجود دارد؟ که حتی مردم زبان خیلی از قطعات را نمی فهمند، به دل مردم راه می یابند؟! دلیل این امر تنها به درک آهنگساز از موسیقی و تلفیق شعر و موسیقی بستگی دارد.

اسلامی بیان می کند: عامل مهم دیگر خود شعر و معنای شعر است; به خصوص در موسیقی های پرطرفدارتر مانند پاپ و راک که مردم به شعر اهمیت زیادی می دهند و معنای شعر برای مخاطب مهم است. در کل باید به اصل با تمام خصوصیاتش وفادار بود. مشکل بومی سازی در جهان سوم رایج شده است اما در کشورهای جهان اول اگر قصد اجرای موسیقی سنتی ایرانی را دارند به دنبال اجرای ناب و دقیق و همان اصل هستند.

امیر اسلامی، آهنگساز و نوازنده ویولن، به مدت 15 سال استاد دانشکده موسیقی دانشگاه هنر تهران، سه سال مدیر گروه موسیقی ایرانی در دانشکده موسیقی و دو سال معاون آموزشی است. وی همچنین برنده سه جایزه ملی و سه جایزه بین المللی آهنگسازی در ایتالیا در سال 2009 (قطعه فارسی)، استرالیا در سال 2010 (قطعه فصلی) و در هلند در سال 2014 (گفتگوی تمدن ها) شده است. این هنرمند داور مسابقه بین المللی آهنگسازی ایتالیا در سال 1391 و داور دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان در تهران در سال 1394 بوده است.

اسلامی همچنین بیش از 10 آلبوم به عنوان آهنگساز، تنظیم کننده و نوازنده نی منتشر کرده است.

انتهای پیام/