خلاصه کتاب کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی

کتاب «کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی» گنجینه ای ارزشمند از ادبیات شفاهی قوم ترکمن است که خواننده را به سفری خیال انگیز در دل داستان های کهن دعوت می کند. این اثر با گردآوری عبدالرحمان دیه جی، نه تنها سرشار از حکایات پندآموز است، بلکه دریچه ای به فرهنگ غنی و باورهای مردمان ترکمن می گشاید و احساس همراهی با ریشه های عمیق فرهنگی را در دل مخاطب می نشاند. در ادامه، سفری به دنیای این افسانه های دلنشین خواهیم داشت و تک تک داستان ها را به همراه پیام های اخلاقی شان ورق می زنیم. هر صفحه از این کتاب او را با خود به گوشه هایی از تاریخ و حکمت قوم ترکمن می برد و احساسی از کشف و همدلی را در جانش زنده می کند.

آشنایی با کتاب «کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی»

کتاب «کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی» اثری است که خواننده را با ذوق و هنر داستان گویی مردمان ترکمن آشنا می کند. این مجموعه بیست داستان جذاب و پرمعنا را در خود جای داده که حاصل سال ها روایت سینه به سینه و ثبت دقیق توسط عبدالرحمان دیه جی، نویسنده و پژوهشگر نام آشنای ترکمن است. نشر افق با انتشار این کتاب، آن را در دسترس مخاطبان فارسی زبان، به ویژه کودکان و نوجوانان گروه سنی ۸ تا ۱۲ سال، قرار داده است. کتاب مجموعه ای از افسانه های کهن عامیانه و داستان های خیالی است که در نخستین جشنواره کتاب برتر، از سوی انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان، به عنوان اثر برگزیده معرفی شده و اعتبار و ارزش آن را بیش از پیش نمایان می سازد. تصویرسازی های کتاب نیز به خواننده کمک می کند تا با شخصیت ها و فضاهای داستان ارتباطی عمیق تر برقرار کند و حس زنده بودن روایت را با تمام وجود درک نماید.

داستان های این کتاب، همچون بسیاری از آثار ادبیات شفاهی، فراتر از سرگرمی صرف، حامل پیام های تربیتی و اخلاقی عمیق هستند. این افسانه ها به خواننده فرصت می دهد تا با فضایل انسانی چون صداقت، دوراندیشی، و مهربانی آشنا شود و در کنار آن، عواقب ناخوشایند حرص و طمع و فریب کاری را نیز به روشنی دریابد. جهان بینی قوم ترکمن، آداب و رسوم آن ها و نگاهشان به زندگی و طبیعت در تار و پود این داستان ها تنیده شده است. این کتاب نه تنها برای کودکان و نوجوانان یک تجربه شیرین و آموزنده است، بلکه برای پژوهشگران ادبیات کودک، فولکلور و مردم شناسی نیز منبعی غنی و دست اول محسوب می شود که به آن ها امکان می دهد تا ابعاد مختلف میراث فرهنگی و شفاهی این قوم را بررسی و تحلیل کنند.

چرا خواندن این کتاب (و دانستن خلاصه اش) اهمیت دارد؟

شاید برخی فکر کنند در دنیای پر زرق و برق امروز، افسانه های کهن دیگر جایی ندارند. اما کتاب کله پوک و عاقل خلاف این را ثابت می کند. خواندن این کتاب یا حتی آشنایی با خلاصه ی داستان هایش، فواید بی شماری دارد که فراتر از یک سرگرمی ساده است. این افسانه ها نه تنها ذهن خواننده را به پرواز درمی آورند، بلکه بذر حکمت و درایت را در دل او می کارند. هر داستان تجربه ای تازه است که او را به تفکر وامی دارد و جهانی از امکانات را پیش روی او می گشاید.

آموزه های اخلاقی عمیق

هر یک از این بیست افسانه، چون گوهری درخشان، یک درس اخلاقی مهم را در خود جای داده است. خواننده در خلال ماجراهای شخصیت ها، با مفاهیمی چون اهمیت صداقت و راستگویی، ضرورت دوراندیشی و برنامه ریزی برای آینده، و عواقب تلخ فریب و نیرنگ آشنا می شود. او می بیند که چگونه شجاعت در مواجهه با مشکلات، مهربانی نسبت به دیگران، و وفاداری به عهد و پیمان می تواند سرنوشت را تغییر دهد. این داستان ها، نه به شیوه مستقیم و دستوری، بلکه از طریق روایت های جذاب، این ارزش ها را به ذهن او منتقل می کنند و راه درست زیستن را به او نشان می دهند.

غنای فرهنگی

یکی از لذت بخش ترین جنبه های این کتاب، سفر به قلب فرهنگ قوم ترکمن است. خواننده با خواندن هر داستان، به درون باورها، آداب و رسوم و جهان بینی این مردم قدم می گذارد. او از نوع زندگی، شیوه تفکر و ارزش هایی که برایشان مهم بوده است، آگاه می شود. این آشنایی عمیق، درک او را از تنوع فرهنگی در جهان افزایش می دهد و به او می آموزد که چگونه مردمانی با فرهنگ های مختلف، از طریق داستان هایشان، حکمت ها و تجربیات خود را نسل به نسل منتقل کرده اند. او حس می کند که دارد به یک آیین دیرین و پویای فرهنگی متصل می شود.

تقویت تخیل و تفکر انتقادی

افسانه ها و داستان های خیالی، بستر مناسبی برای تقویت قوه تخیل هستند. کودکان و نوجوانان با دنبال کردن ماجراهای عجیب و غریب و شخصیت های خیالی، دنیای ذهنی خود را گسترش می دهند. این داستان ها، ذهن او را تحریک می کنند تا خودش هم به راه حل ها فکر کند و پیش بینی هایی از ادامه داستان داشته باشد. علاوه بر این، با دیدن پیامدهای انتخاب های شخصیت ها، مهارت تفکر انتقادی در او پرورش می یابد. او یاد می گیرد که نتایج اعمال را بررسی کند و از تجربیات دیگران درس بگیرد. این فرآیند، او را به متفکری مستقل تر و خلاق تر تبدیل می کند.

ارتباط بین نسل ها

افسانه ها پلی محکم میان گذشته و حال هستند. با خواندن این داستان ها، خواننده با بخشی از میراث شفاهی که از گذشتگان به ما رسیده است، ارتباط برقرار می کند. این ارتباط، حس تعلق به ریشه ها و هویت فرهنگی را در او تقویت می کند و او را به حلقه بزرگتری از انسان هایی که این داستان ها را در طول تاریخ روایت کرده اند، متصل می کند. این کتاب به حفظ و زنده نگه داشتن این گنجینه های ارزشمند کمک می کند و تضمین می کند که صدای نیاکان ما همچنان شنیده شود. او خود را بخشی از یک زنجیره تاریخی می یابد.

داستان های کهن، نه تنها سرگرمی بخش اند، بلکه نقش مهمی در انتقال حکمت، اخلاق و هویت فرهنگی از نسلی به نسل دیگر ایفا می کنند و حس ارتباط با گذشته را در ما زنده نگه می دارند.

خلاصه کامل ۲۰ افسانه ترکمنی کتاب کله پوک و عاقل

این بخش، مهم ترین قسمت این مقاله است که خواننده را به صورت خلاصه با محتوای هر یک از بیست افسانه کتاب کله پوک و عاقل آشنا می سازد. او با مطالعه این خلاصه ها، می تواند دیدی جامع از تنوع موضوعات و پیام های اخلاقی داستان ها به دست آورد و حس کند که هر داستان، قطعه ای از یک پازل بزرگ تر از حکمت ترکمنی است.

۱: روباه و کوزه

روباهی حیله گر برای شکار از لانه اش بیرون می آید. ناگهان کاروانی از راه می رسد و او مجبور می شود پنهان شود. با شکستن کوزه ای، تکه ای از آن جلوی لانه روباه می افتد و با وزش نسیم، صدایی شبیه صحبت انسان ها می دهد. روباه به اشتباه تصور می کند کاروان نرفته و روزها در لانه می ماند تا از گرسنگی ضعیف شود. وقتی بیرون می آید و حقیقت را می فهمد، از کوزه بی جان انتقام می گیرد. پیام اخلاقی/آموزشی: عجله در قضاوت و نتیجه گیری می تواند به ضرر انسان تمام شود و ترس بی مورد، فرصت ها را از بین می برد.

۲: در خیال شکار

روباهی مکار و تنبل، به جای تلاش برای شکار، با فریب حیوانات دیگر و حتی همراهی با شیر، سعی می کند غذای خود را تأمین کند. او با وعده های دروغ و داستان سرایی های خیالی، به دنبال سهمی از شکار دیگران است و مدام در حال توطئه و برنامه ریزی برای سودجویی است. پیام اخلاقی/آموزشی: طمع و تنبلی، راه به جایی نمی برند و اتکا به فریب برای رسیدن به اهداف، عواقب ناخوشایندی به همراه دارد.

۳: سرِ گرگ

گرگی گرسنه به مزرعه ای حمله می کند. صاحب مزرعه به دنبال گرگ می افتد و در نهایت او را گرفتار می کند. گرگ برای رهایی از دست صاحب مزرعه، نقشه هایی می کشد و وعده هایی می دهد. داستان نشان می دهد که چگونه سرنوشت گرگ به دلیل طمع و بی احتیاطی اش تغییر می کند. پیام اخلاقی/آموزشی: طمع و زیاده خواهی اغلب به دام افتادن و عواقب ناگوار منجر می شود.

۴: گنجشک دانا

گنجشکی کوچک و دانا، در مواجهه با خطرات و حیوانات بزرگ تر از خود، از هوش و درایت خود بهره می برد. او با زیرکی و تیزبینی، راهی برای نجات خود پیدا می کند و از موقعیت های دشوار جان سالم به در می برد. گنجشک با استفاده از عقل و تفکر، بر مشکلات غلبه می کند. پیام اخلاقی/آموزشی: بزرگی و قدرت همیشه با جثه نیست؛ هوش و درایت می تواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد.

۵: یک وجبی و سگش

داستان پسربچه ای به نام یک وجبی و سگ وفادارش را روایت می کند. یک وجبی با وجود جثه کوچکش، شجاع و باهوش است و با کمک سگش، در ماجراهایی شرکت می کند و بر دشمنانش پیروز می شود. این داستان قدرت اراده و اهمیت دوستی را نشان می دهد. پیام اخلاقی/آموزشی: حتی کوچک ترین افراد نیز می توانند با شجاعت، وفاداری و هوش خود، کارهای بزرگی انجام دهند.

۶: کله پوک و عاقل و کلاغ

دو برادر به نام های کله پوک (نادان) و عاقل، با هم زندگی می کنند. کله پوک همیشه با بی فکری خود دردسر می سازد، اما برادرش عاقل با درایت خود اوضاع را نجات می دهد. در یکی از ماجراها، کلاغی نیز وارد داستان می شود و نقش مهمی در آشکار شدن نادانی کله پوک یا هوش عاقل ایفا می کند. پیام اخلاقی/آموزشی: در زندگی، خرد و عقل بر نادانی و بی فکری غلبه می کند و انسان باید از اشتباهات خود درس بگیرد.

۷: شغال و حواصیل

شغال حیله گر و حواصیل باهوش، هر یک به شیوه خود تلاش می کنند تا بر دیگری پیشی بگیرند یا از او سوء استفاده کنند. داستان از تقابل مکر و درایت میان این دو حیوان می گوید که هر یک با روش های خاص خود، می خواهند به اهدافشان برسند. پیام اخلاقی/آموزشی: حیله گری ممکن است در کوتاه مدت نتیجه دهد، اما در نهایت، درایت و تفکر عمیق تر پیروز می شود.

۸: قصر دیوها

پهلوان یا جوانی شجاع به قصر دیوها می رود تا گنجی را به دست آورد یا کسی را نجات دهد. او با دیوهای قدرتمند و موانع ترسناک روبرو می شود و با استفاده از هوش، شجاعت و گاهی کمک های غیبی، بر آن ها غلبه می کند و به هدف خود می رسد. پیام اخلاقی/آموزشی: شجاعت، ایمان به خود و مبارزه با ترس ها، انسان را قادر می سازد تا بر بزرگترین موانع زندگی غلبه کند.

۹: اسب دریایی

داستان اسب دریایی، اسبی شگفت انگیز با قدرت های خارق العاده را روایت می کند. این اسب با سرعت و توانایی های بی نظیرش، در مسابقات و ماجراهای مختلف به قهرمان خود کمک می کند تا پیروز شود و افتخار کسب کند. در قسمت معرفی کتاب رقیب، نمونه ای از قدرت این اسب در مسابقه اسب سواری بیان شده است. پیام اخلاقی/آموزشی: گاهی اوقات، استعدادهای پنهان یا کمک های غیرمنتظره می توانند مسیر زندگی را تغییر دهند و باید به این نیروهای درونی و بیرونی ایمان داشت.

۱۰: کلاغ و روباه

این افسانه به داستانی آشنا می پردازد که در آن، کلاغی پنیر یا گوشتی به دهان دارد و روباه مکار با ستایش و چرب زبانی، کلاغ را فریب می دهد تا آواز بخواند و پنیر از دهانش بیفتد. این داستان تقابل ساده لوحی و فریب کاری را به تصویر می کشد. پیام اخلاقی/آموزشی: چاپلوسی و تعریف های بی جا می توانند منجر به از دست دادن داشته ها شوند؛ باید هوشیار بود و فریب سخنان پوچ را نخورد.

۱۱: حیوان عجیب

داستان از موجودی ناشناخته و عجیب الخلقه حکایت می کند که در مکانی دورافتاده یا در جنگل ظاهر می شود. مردم از او می ترسند یا کنجکاو می شوند. این حیوان عجیب با ویژگی های خاص خود، ماجراهایی را رقم می زند که در نهایت به کشف حقیقت یا درسی برای مردم منجر می شود. پیام اخلاقی/آموزشی: قضاوت زودهنگام درباره ناشناخته ها ممکن است نادرست باشد؛ باید با کنجکاوی و دقت به آن ها نزدیک شد.

۱۲: ثروتمند حسود و مار

ثروتمندی حسود که نمی تواند موفقیت دیگران را ببیند، نقشه هایی برای آسیب زدن به آن ها می کشد. او در این مسیر با یک مار روبرو می شود که ممکن است نماد بدخواهی یا حتی ابزاری برای اجرای نقشه هایش باشد. در نهایت، حسادت و کینه توزی او به ضرر خودش تمام می شود. پیام اخلاقی/آموزشی: حسادت و بدخواهی نه تنها به دیگران آسیب نمی رساند، بلکه روح و روان انسان را مسموم کرده و او را به سوی نابودی می کشاند.

۱۳: کی بزرگ تر است؟

این داستان پرسشی عمیق را مطرح می کند: «کی بزرگ تر است؟» و در پی آن، شخصیت های مختلفی مانند انسان ها، حیوانات یا عناصر طبیعت، هر یک دلایل خود را برای برتری بیان می کنند. داستان به شیوه ای فلسفی و پندآموز، به تعریف واقعی بزرگی و فضیلت می پردازد. پیام اخلاقی/آموزشی: بزرگی و ارزش واقعی انسان نه به قدرت ظاهری یا دارایی، بلکه به خرد، اخلاق و انسانیت اوست.

۱۴: شغال و روباه

شغال و روباه دو حیوان مکار هستند که در بسیاری از افسانه ها در کنار هم یا در مقابل هم قرار می گیرند. این داستان احتمالا به رقابت، همکاری یا فریب کاری متقابل این دو حیوان می پردازد که هر یک با هوش و حیله گری خود، سعی در پیشی گرفتن از دیگری دارند. پیام اخلاقی/آموزشی: در دنیایی که همه به دنبال منافع خود هستند، باید هوشیار بود و فریب مکر دیگران را نخورد.

۱۵: موش حریص

موشی که به دنبال جمع آوری بیشتر از نیازش است و حرص و طمع او پایانی ندارد، در نهایت با عواقب ناگوار حرص خود روبرو می شود. او ممکن است به دلیل زیاده خواهی، همه چیزش را از دست بدهد یا به دردسر بیفتد. پیام اخلاقی/آموزشی: حرص و طمع، انسان را از قناعت دور کرده و به سوی نابودی می کشاند؛ باید به داشته ها قانع بود.

۱۶: روباه در چاه

روباهی که به دلیل غفلت یا فریب، به درون چاهی می افتد و راه فرار ندارد. او با حیله گری تلاش می کند تا حیوان دیگری را فریب دهد تا او نیز وارد چاه شود و روباه بتواند از روی او بیرون بیاید. این داستان نمادی از خودخواهی و فرصت طلبی است. پیام اخلاقی/آموزشی: خودخواهی و استفاده از دیگران برای رهایی از مشکلات، نه تنها غیراخلاقی است بلکه ممکن است عواقب جبران ناپذیری داشته باشد.

۱۷: مار چهل سر

داستان قهرمانی که باید با ماری عظیم و چهل سر مبارزه کند. این مار نمادی از شرارت بزرگ یا مشکلات بی شمار است. قهرمان با شجاعت و قدرت خود به جنگ این هیولا می رود و در نهایت با غلبه بر آن، صلح و آرامش را برای مردم به ارمغان می آورد. پیام اخلاقی/آموزشی: مقابله با مشکلات بزرگ و شرارت های فراوان نیازمند شجاعت، پشتکار و از خودگذشتگی است.

۱۸: میوه ی سحرآمیز و وزیر کینه جو

میوه ای سحرآمیز با خواص خارق العاده کشف می شود، اما وزیری کینه جو و بدخواه تلاش می کند تا از قدرت این میوه برای مقاصد شوم خود استفاده کند یا آن را از دسترس دیگران دور نگه دارد. داستان به تقابل نیکی و بدی بر سر یک موهبت الهی می پردازد. پیام اخلاقی/آموزشی: قدرت و مواهب نباید به دست افراد بدخواه بیفتد؛ کینه توزی و حسادت می تواند خیر را به شر تبدیل کند.

۱۹: کوزه ی روغن

داستانی درباره یک کوزه روغن که ممکن است نمادی از ثروت، برکت یا یک راز باشد. ماجراهایی حول محور این کوزه شکل می گیرد که شخصیت ها را به چالش می کشد و آزمون هایی را برایشان رقم می زند. ممکن است درباره طمع یا قناعت باشد. پیام اخلاقی/آموزشی: نحوه برخورد با ثروت و برکات، نشان دهنده شخصیت واقعی انسان است و طمع برای به دست آوردن بیشتر، می تواند عواقب ناخوشایندی داشته باشد.

۲۰: گلنار

گلنار، دختری زیبا و باهوش، شخصیت اصلی این داستان است. او با ویژگی های خاص خود، در برابر مشکلات و دسیسه ها مقاومت می کند و با استفاده از درایت و هوش خود، به سعادت و خوشبختی دست می یابد. پیام اخلاقی/آموزشی: زیبایی واقعی در قلب و عقل است و زنان نیز با هوش و اراده خود می توانند مسیر زندگی شان را رقم بزنند و بر مشکلات غلبه کنند.

تحلیل مضامین مشترک و شخصیت پردازی در افسانه ها

افسانه های «کله پوک و عاقل» مجموعه ای غنی از مفاهیم و شخصیت ها را به خواننده عرضه می کنند که بازتاب دهنده جهان بینی و فرهنگ قوم ترکمن است. در پس هر داستان، لایه های عمیقی از معنا و نمادگرایی نهفته است که او را به تفکر وامی دارد و حس کشف را در او تقویت می کند.

شخصیت های حیوانی و نمادگرایی

حیوانات در این افسانه ها نقشی محوری ایفا می کنند و هر یک نمادی از صفات انسانی هستند. روباه، اغلب به عنوان نمادی از مکر، حیله گری و فرصت طلبی ظاهر می شود، همانطور که در داستان «روباه و کوزه» یا «کلاغ و روباه» مشاهده شد. گرگ، با طمع و پرخاشگری اش شناخته می شود و معمولاً قربانی زیاده خواهی خود می گردد، مانند داستان «سرِ گرگ». این نمادگرایی به خواننده کمک می کند تا بدون قضاوت مستقیم انسان ها، مفاهیم اخلاقی را از طریق شخصیت های حیوانی درک کند و با آن ها ارتباط حسی برقرار سازد. او خود را در موقعیت این حیوانات تصور می کند و درس ها را بهتر می آموزد.

انسان ها و ماوراءالطبیعه

در کنار حیوانات، انسان ها نیز در این داستان ها نقش دارند و اغلب با موجوداتی از جهان ماوراءالطبیعه روبرو می شوند. دیوها، موجودات عجیب و غریب و عناصر سحرآمیز، چالش هایی را برای قهرمانان ایجاد می کنند. مواجهه با «قصر دیوها» یا «مار چهل سر» نشان دهنده مبارزه انسان با نیروهای تاریکی، مشکلات بزرگ و ناشناخته ها است. این برخوردها، شجاعت، ایمان و اراده انسان را به نمایش می گذارد و به او می آموزد که چگونه در برابر نیروهای قدرتمندتر از خود ایستادگی کند. او حس می کند که قهرمانان این داستان ها، بخش هایی از وجود خود او هستند که برای غلبه بر ترس هایش تلاش می کنند.

مضامین کلیدی

این افسانه ها حول محور مضامین کلیدی و جهانی می چرخند که برای هر فرهنگی قابل درک است. مبارزه نیکی و بدی، تقابل خرد در برابر حماقت (مانند داستان کله پوک و عاقل)، پیامدهای حرص و آز (موش حریص)، و اهمیت دوستی و وفاداری (یک وجبی و سگش)، از جمله این مضامین هستند. همچنین، تقابل طبیعت و انسان و احترام به محیط زیست نیز در برخی داستان ها به چشم می خورد. این مضامین، به خواننده کمک می کنند تا درک عمیق تری از پیچیدگی های زندگی و روابط انسانی به دست آورد و حس کند که در هر گوشه از جهان، انسان ها با چالش های مشترکی روبرو هستند.

منحصر به فرد بودن افسانه های ترکمنی

اگرچه بسیاری از مضامین در فولکلور ملت های مختلف مشترک هستند، اما افسانه های ترکمنی ویژگی های منحصر به فرد خود را دارند. برخی از این قصه ها، ریشه های کاملاً بومی دارند و نظیر آن ها در ادبیات شفاهی دیگر مناطق کمتر دیده می شود. این داستان ها، باورها، ضرب المثل ها و شیوه زندگی خاص قوم ترکمن را به روشنی منعکس می کنند. البته، برخی از آن ها نیز شباهت هایی با افسانه های ملل دیگر دارند که نشان دهنده تبادل فرهنگی و جهانی بودن حکایت ها است. این تفاوت ها و شباهت ها، ارزش فرهنگی این مجموعه را افزایش می دهد و به خواننده فرصت می دهد تا با گوشه ای خاص از ادبیات جهان آشنا شود و حس کند که هر فرهنگی، رنگ و بوی خاص خود را به داستان ها می بخشد.

درباره عبدالرحمان دیه جی: حافظ ادبیات شفاهی ترکمن

عبدالرحمان دیه جی، نامی آشنا در ادبیات و فرهنگ قوم ترکمن، نه تنها یک شاعر و نویسنده توانا است، بلکه به عنوان یک روزنامه نگار متعهد، نقش مهمی در حفظ و اشاعه فرهنگ و ادبیات بومی ترکمن ایفا کرده است. او در سال ۱۳۴۵ در بندر ترکمن متولد شد و از همان ابتدا، دغدغه ثبت و نگهداری از گنجینه های شفاهی قوم خود را داشت. دیه جی در حال حاضر مدیریت هفته نامه ی صحرا را بر عهده دارد که به صورت هفتگی در استان گلستان به چاپ می رسد و بستری برای بیان مسائل فرهنگی و اجتماعی منطقه است.

تلاش های او در گردآوری و تدوین افسانه ها و داستان های بومی، به او لقب «حافظ ادبیات شفاهی ترکمن» را داده است. او با درایت و پشتکار خود، داستان هایی را که سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده بودند، جمع آوری کرده و در قالب کتاب هایی مانند «کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی» به دست آیندگان رسانده است. این اقدام او، نه تنها از فراموش شدن این میراث گرانبها جلوگیری کرده، بلکه آن را برای نسل های جدید و حتی پژوهشگران فراهم آورده است.

از دیگر آثار مهم این نویسنده می توان به داستان ها و رمان هایی چون «سگ هار»، «ماهی»، «درخت برکعلی» اشاره کرد. کتاب «سگ هار» او توانسته است به عنوان کتاب منتخب در دوازدهمین جشنواره روستا در زمینه داستان معرفی شود که نشان از عمق و قدرت قلم او دارد. همچنین، او در گردآوری کتاب «شاعران و شعرهای کودک ترکمنستان» نیز نقش داشته است. عبدالرحمان دیه جی با این مجموعه فعالیت ها، خود را به عنوان شخصیتی پیشرو در زمینه حفظ و ارتقاء فرهنگ و ادبیات ترکمن معرفی کرده است و خواننده حس می کند که با فردی متعهد و دلسوز نسبت به میراث فرهنگی خود روبرو است.

«کله پوک و عاقل» در مجموعه «افسانه های مردم دنیا» (نشر افق)

کتاب «کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی» تنها یک کتاب مستقل نیست؛ بلکه بخشی ارزشمند از مجموعه بزرگ تر و پرطرفدار «افسانه های مردم دنیا» است که توسط نشر افق منتشر می شود. هدف اصلی این مجموعه، آشنا کردن کودکان و نوجوانان با فرهنگ ها و ادبیات شفاهی ملت های گوناگون سراسر جهان است. این کتاب ها دریچه ای به سوی جهان های ناشناخته می گشایند و به خواننده کمک می کنند تا با تنوع فرهنگی و غنای داستان سرایی در نقاط مختلف زمین آشنا شود. او حس می کند که با هر کتاب از این مجموعه، به گوشه ای از جهان سفر می کند.

هر کتاب از این مجموعه، مجموعه ای از قصه های فانتزی و داستان های کهن را شامل می شود که نه تنها سرگرم کننده هستند، بلکه هر یک حامل نکته ای آموزنده در مورد جنبه های مختلف زندگی و ارزش های انسانی است. با مطالعه این کتاب ها، کودکان و نوجوانان با فرهنگ بومی و شفاهی مردمانی از قاره های مختلف آشنا می شوند و درکشان از جهان پیرامون گسترش می یابد. این مجموعه، پلی ارتباطی بین نسل ها و فرهنگ ها ایجاد می کند و به آن ها می آموزد که چگونه داستان ها می توانند مرزها را درنوردند و پیام های جهانی را منتقل کنند.

از جمله دیگر آثار برجسته این مجموعه که خواننده می تواند برای تکمیل تجربه خود به سراغ آن ها برود، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• «بچه های کوزه ای»
• «جنگ، پهلوان و غول»
• «راه یک طرفه»
• «۲٠۸ حکایت از ازوپ»
• «پسر جنگل»

همچنین، کتاب «پهلوان پنبه» نیز یکی دیگر از مجلدهای محبوب این سری است که به گردآوری برخی از افسانه های کهن ایرانی می پردازد و به این ترتیب، تنوع فرهنگی داخل ایران را نیز در این مجموعه به نمایش می گذارد. این مجموعه با کیفیت و دقت بالا، به عنوان یک منبع معتبر و جذاب برای آشنایی با فولکلور جهانی شناخته می شود و نشر افق با این اقدام، خدمتی بزرگ به ادبیات کودک و نوجوان ارائه داده است.

نتیجه گیری: نگاهی به میراث ماندگار قوم ترکمن

«خلاصه کتاب کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی» ما را به سفری پربار در دل ادبیات شفاهی و فرهنگ غنی قوم ترکمن برد. این کتاب نه تنها مجموعه ای از داستان های دلنشین است، بلکه آینه ای تمام نما از حکمت، باورها و آداب و رسوم مردمی است که قرن ها زندگی و تجربیات خود را در قالب این حکایت ها به تصویر کشیده اند. خواننده با هر داستان، نه تنها با سرنوشت شخصیت ها همراه می شود، بلکه احساس می کند که در حال کشف گوشه ای پنهان از تاریخ و هویت یک قوم کهن است.

اهمیت این کتاب فراتر از سرگرمی صرف است. این افسانه ها بذر صداقت، شجاعت، دوراندیشی و مهربانی را در دل مخاطب، به ویژه کودکان و نوجوانان می کارند و به آن ها می آموزند که چگونه در مواجهه با چالش های زندگی، از عقل و درایت خود بهره ببرند. عبدالرحمان دیه جی با گردآوری این گنجینه، خدمتی بزرگ به فرهنگ ایران و قوم ترکمن انجام داده است و نام خود را به عنوان حافظی ارزشمند از این میراث ماندگار ثبت کرده است. تجربه خواندن این کتاب، همچون نسیمی از دل صحرا، ذهن و روح او را نوازش می دهد و با خود عطر تاریخ و اصالت را به ارمغان می آورد.

برای تجربه کامل شیرینی و عمق این داستان ها، مطالعه نسخه کامل کتاب کله پوک و عاقل – ۲۰ افسانه ترکمنی به شدت توصیه می شود. تنها با ورق زدن صفحات آن است که او می تواند خود را غرق در دنیای خیال انگیز این افسانه ها کند، با شخصیت هایش بخندد و اشک بریزد، و درس های گرانبهای زندگی را از آن ها بیاموزد. این کتاب بیش از آنکه مجموعه ای از قصه ها باشد، دعوتی است به کشف و همدلی با میراثی بی انتها از خرد انسانی. او با خواندن نسخه کامل، به عمق روایت ها می رسد و جادوی داستان سرایی ترکمنی را با تمام وجود حس می کند.